- सध्या अनेक ठिकाणी दिसत आहे की काही पत्रकार किंवा मीडिया प्रतिनिधी फसवणूक करून प्रेस आयडी किंवा मीडिया रिपोर्टर आयडी वापरत आहेत, वाहने “PRESS” म्हणून चिन्हांकित करतात किंवा विशेष सुविधा मिळवण्यासाठी कायद्याचा गैरवापर करतात. यामुळे पत्रकारितेच्या विश्वावर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
- पत्रकारांसाठी आणि मीडिया प्रतिनिधींसाठी कायदेशीर मार्गदर्शन खालीलप्रमाणे आहे:
- केवळ गरज असताना आयडी वापरणे:
- वर्तमानपत्राचे पत्रकार फक्त जिथे पत्रकारितेसाठी आवश्यक आहे तिथेच प्रेस आयडी वापरतील.
- मीडिया रिपोर्टर किंवा डिजिटल मीडिया प्रतिनिधी फक्त जिथे आवश्यक असेल तिथे मीडिया रिपोर्टर आयडी वापरतील.
- बनावट आयडी वापरणे किंवा अनधिकृत परिस्थितीत आयडी दाखवणे हे IPC कलम 420 (फसवणूक) अंतर्गत गुन्हा ठरतो.
- वाहन चिन्हांकित करणे:
- “PRESS” लिहिलेली वाहने फक्त अधिकृत परवानगीसह आणि गरज असल्यास वापरली जावीत.
- अवैध सवलतीसाठी वाहन चिन्हांकित करणे IPC कलम 420 (फसवणूक) आणि 188 (सरकारी आदेशांचे उल्लंघन) अंतर्गत गुन्हा ठरतो.
- माहिती मिळवणे:
- पत्रकारांना सार्वजनिक माहिती मिळवण्याचा अधिकार आहे.
- परंतु खाजगी किंवा गोपनीय माहिती चोरी करणे, अफवा पसरवणे किंवा प्रायव्हसी उल्लंघन करणे IPC कलम 66E (प्रायव्हसी उल्लंघन), IPC कलम 500 (मानहानी) अंतर्गत गुन्हा ठरतो.
- फोटो / व्हिडिओ काढणे:
- सार्वजनिक ठिकाणी फोटो/व्हिडिओ घेणे कायदेशीर आहे.
- खाजगी किंवा गोपनीय ठिकाणावर परवानगीशिवाय फोटो/व्हिडिओ घेणे IPC कलम 66E (प्रायव्हसी उल्लंघन) अंतर्गत गुन्हा ठरतो.
- नैतिकता आणि सत्यता:
- पत्रकारितेत सत्य माहिती प्रसारित करणे, मानवी हक्कांचा आदर करणे आणि दबावाखाली तथ्य विकृती न करणे आवश्यक आहे.
- खोट्या लेख, अफवा किंवा मानहानी करणे IPC कलम 500 (मानहानी) अंतर्गत गुन्हा ठरतो.
- तज्ज्ञांचे म्हणणे:
- “लोकशाहीत प्रसार माध्यम म्हणजे चौथा स्तंभ आहे आणि पत्रकार हा समाजाचा watchdog आहे. त्यामुळे पत्रकारांनी केवळ जिथे गरज असेल तिथेच प्रेस आयडी किंवा मीडिया रिपोर्टर आयडी वापरले पाहिजे. फसवणूक, अवैध वाहन चिन्हांकित करणे किंवा खाजगी माहितीचा गैरवापर लोकशाहीच्या विश्वासाला धक्का देतो,” असे पत्रकार संघटनांच्या तज्ज्ञांनी सांगितले.
- शेवटी: वर्तमानपत्राचे पत्रकार आणि मीडिया रिपोर्टर यांनी गरजेप्रमाणे आयडी वापरून, फसवणूक टाळून आणि सत्य पत्रकारितेवर लक्ष केंद्रित करून आपले काम करणे आवश्यक आहे.
✍🏻मुख्य संपादक – रोहिदास कदम
